شکار یا صید حیوانات وحشی حفاظت شده یا ممنوع الصيد

ماده ۶۸۰ «قانون تعزیرات»، مصوب سال ۱۳۷۵، در این مورد اِشعار می دارد، «هرکس برخلاف مقررات و بدون مجوز قانونی اقدام به شکار یا صید حیوانات و جانوران وحشی حفاظت شده نماید به حبس از سه ماه تا سه سال و یا جزای نقدی از یک و نیم میلیون ریال تا هجده میلیون ریال محکوم خواهد شد.»

منظور از شکار، گرفتن حیوان به طرقی مثل تیرانداختن به سوی او و منظور از صید، گرفتن آن با استفاده از وسایلی مثل دام یا تور ماهیگیری و نظایر آنها است. هر دو کار با فعل مثبت ارتكاب می یابند و تفاوتی نمی کند که حیوان زنده گرفته شده یا کشته شود.

قانونگذار در ماده ۶۷۹، به حیواناتی که شکار آنها توسط دولت ممنوع اعلام شده که مسلما منظور از آن اعم است از ممنوعیت مطلق یا فصلی) اشاره کرده است. ماده ۶۷۹ مذکور اِشعار می دارد، «هرکس به عمد و بدون ضرورت حیوان حلال گوشت متعلق به دیگری یا حیواناتی که شکار آنها توسط دولت ممنوع اعلام شده است را بکشد یا مسموم یا تلف یا ناقص کند به حبس از نود و یک روز تا شش ماه یا جزای نقدی از یک میلیون و پانصد هزار ریال تا سه میلیون ریال محکوم خواهد شد.»

محدود کردن ماده به حیوانات حلال گوشت قابل توجیه نیست. چطور می توان کسی را که جوجه متعلق به دیگری را میکشد مجرم دانست، ولی کسی را که فیل یا سگ نگهبان گران قیمت متعلق به دیگری را از بین می برد براساس این ماده، مجرم محسوب نکرد؟ ضمن این که تکلیف حیواناتی که خوردن گوشت آنها حرام نبوده بلکه مکروه می باشد. (مثل اسب) مشخص نشده است، و ظاهر آنها را نیز باید از شمول ماده خارج دانسته و قائل به آن بود که منظور ماده از حیوانات حلال گوشت آنهایی است که برای خوراک غالب مردم مورد استفاده قرار می گیرد، مثلاً گوسفند، گاو، مرغ و شتر. اشاره ماده ۶۷۹ به قید «بدون ضرورت» با توجه به وجود اصول کلی در این مورد (از جمله در ماده ۱۵۲ «قانون مجازات اسلامی»، مصوب سال ۱۳۹۲) لازم به نظر نمی رسد. در هر حال، حالت ضرورت ممکن است در مورد فرد مرتکب وجود داشته باشد (مثلا شدت گرسنگی او) یا در مورد حیوان (مثلا این که در شرف مردن بوده و در صورت ذبح نشدن گوشت آن حرام می شده است. نکته دیگر این که منظور از ناقص کردن کاری است که صدق عنوان ناقص کردن بر آن ممکن باشد، نه این که مثلاً پشم گوسفندی چیده یا شاخ بزی بریده شود.

آنچه که در ماده ۶۸۰ آمده است، که مجازات بیشتری هم نسبت به ماده ۶۷۹ دارد، شکار یا صید حیوانات و جانوران وحشی حفاظت شده» است، یعنی در مورد این نوع حیوانات، به دلایلی مثل رو به انقراض بودن نسل آنها، دولت نه تنها شکار آنها را ممنوع بلکه آنها را جزء گونه های حفاظت شده اعلام نموده است. البته در این ماده، منظور از وحشی، «غیراهلی»، و نه لزوما درنده، است. با توجه به اهمیت و شدت بیشتر جرم موضوع ماده ۶۸۰، این جرم، برخلاف جرم موضوع ماده ۶۷۹، در ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی»، مصوب سال ۱۳۹۲، در ردیف جرایم قابل گذشت ذکر نشده است.

در انگلستان، «قانون حیات وحش و مناطق روستایی» مصوب سال ۱۹۸۱ از برخی از پرندگان وحشی و تخم های آنها و نیز از بعضی از جانوران و گیاهان وحشی حمایت کرده است. در کانادا نیز بخش های ۴۰۰ الی ۴۰۵ «قانون جزا» به موضوع کشتن، مجروح کردن و ارتكاب أعمال مشابه نسبت به حیوانات پرداخته اند.

معرفی وکیل پایه یک دادگستری